Przewodnik po kraju: Litwa.

Stolicą Litwy jest Wilno, liczące około 580 000 mieszkańców, na południowym wschodzie kraju, blisko granicy z Białorusią. Od średniowiecza jest siedzibą litewskiej władzy, gdy było centrum Wielkiego Księstwa, i pozostaje politycznym oraz kulturalnym sercem kraju.

Wilno słynie przede wszystkim ze swojej starówki, jednej z największych i najlepiej zachowanych barokowych starówek Europy Środkowej i Wschodniej, wpisanej na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wieże kościołów, dziedzińce i brukowane uliczki wypełniają zwarte, w większości ceglane centrum. Za rzeczką Wilenką leży Zarzecze (Užupis), dzielnica bohemy, która w 1997 roku ogłosiła się niepodległą republiką artystów, z żartobliwą własną konstytucją przybitą do ściany.

Litwa jest płaska, nie górzysta. Kraj w ogóle nie ma gór: jego najwyższy punkt, Aukštojas na południowy wschód od Wilna, sięga zaledwie 294 metrów, bliżej mu do zalesionego wzniesienia niż do szczytu. Kto szuka alpejskich krajobrazów, trafił w złe miejsce.

Litwa oferuje w zamian las i wodę. Około jedna trzecia kraju to lasy, a na północnym wschodzie leży kraina jezior, Auksztota (Aukštaitija), gęsta od jezior, sosen i cichych wsi. Niemen, główna rzeka kraju, przecina go od południowego wschodu i uchodzi do morza przy Kłajpedzie. Wybrzeże Bałtyku jest krótkie, około 90 km, i jest to bursztynowe wybrzeże, na które kopalna żywica do dziś wyrzucana jest po sztormach.

Najbardziej charakterystycznym miejscem Litwy jest Mierzeja Kurońska, długi, wąski półwysep piaszczystych wydm, który oddziela płytki zalew od otwartego Bałtyku. To obiekt światowego dziedzictwa UNESCO, dzielony z rosyjskim obwodem kaliningradzkim, o najwyższych ruchomych wydmach w Europie, wałach jasnego piasku, które wiatr wciąż przemieszcza.

Kurort Nida blisko południowego krańca litewskiej części to baza wypadowa: wioska niebiesko-brązowych chat rybackich, w której Thomas Mann miał letni dom. Wydma Parnidzka nad miejscowością, z kamiennym zegarem słonecznym, to klasyczny punkt widokowy na piaski i zalew. Na mierzeję dopływa się promem z Kłajpedy, a najpiękniejsza jest w długie letnie dni.

Po Wilnie największym miastem jest Kowno (Kaunas) w środku kraju. Między dwiema wojnami światowymi było tymczasową stolicą, gdy Wilno znajdowało się pod polską kontrolą, i z tego okresu pozostał mu wybitny zespół architektury modernizmu międzywojennego, dziś wpisany na listę UNESCO. Kłajpeda nad wybrzeżem to jedyny port kraju, dawniej niemieckie miasto, do 1945 roku znane jako Memel, i brama na Mierzeję Kurońską.

Klasyczne cele jednodniowych wycieczek leżą blisko stolicy. Troki, pół godziny na zachód od Wilna, to ceglany zamek na wyspie jeziora Galve, historyczna siedziba wielkich książąt i dom niewielkiej społeczności Karaimów. Kiernów (Kernavė), nieco dalej, było średniowieczną stolicą, a dziś jest stanowiskiem archeologicznym UNESCO z porośniętymi trawą grodziskami. A koło Szawli (Šiauliai) na północy wznosi się Góra Krzyży, niski pagórek pokryty ponad 200 000 krzyży pozostawionych przez pielgrzymów w ciągu dwóch stuleci.

Litwa słynie najpierw z barokowego Wilna i wydm Mierzei Kurońskiej, a następnie z Góry Krzyży i z bursztynu, bałtyckiego złota obrabianego wzdłuż jej wybrzeża. Jest też, po cichu, najgłębiej zakorzenionym z trzech krajów: średniowieczne Wielkie Księstwo Litewskie było przez pewien czas największym państwem Europy i sięgało od Bałtyku po Morze Czarne, a kraj po dziś dzień pozostaje głęboko katolicki.

Dwie rzeczy zaskakują odwiedzających. Pierwsza to koszykówka, która jest tu mniej sportem, a bardziej narodową pasją, bliższą temu, czym gdzie indziej jest piłka nożna. Druga to język: litewski jest jednym z zaledwie dwóch zachowanych języków bałtyckich, obok łotewskiego, i jednym z najbardziej archaicznych żywych języków indoeuropejskich, zachowującym formy, które językoznawcy porównują z sanskrytem.

Najlepszy czas na wyjazd na Litwę to koniec maja do września. To ciepła połowa roku, gdy wybrzeże i Mierzeja Kurońska są otwarte, lasy i jeziora zielone, a dni długie. Czerwiec przynosi najdłuższe dni ze wszystkich, ze światłem na niebie długo po północy.

Grudzień to drugie okno, na jarmark bożonarodzeniowy na placu katedralnym w Wilnie, znany z bogato zdobionej choinki, która sama w sobie przyciąga odwiedzających. Poza tymi dwoma oknami przejściowe miesiące kwiecień i październik są spokojniejsze i tańsze, przy chłodniejszej, bardziej szarej pogodzie.

Jaka jest stolica Litwy?

Stolicą Litwy jest Wilno. Liczące około 580 000 mieszkańców, ma jedną z największych i najlepiej zachowanych barokowych starówek Europy Środkowej i Wschodniej, obiekt UNESCO, a także mieści republikę artystów Zarzecze (Užupis).

Z czego słynie Litwa?

Litwa słynie z barokowego Wilna, wydm Mierzei Kurońskiej, Góry Krzyży, bursztynu, koszykówki jako narodowej pasji oraz swojej historii jako Wielkiego Księstwa. To głęboko katolicki kraj.

Czy Litwa ma góry?

Nie. Litwa nie ma gór. To płaski kraj, a jego najwyższy punkt, Aukštojas, sięga zaledwie 294 metrów. Krajobraz kształtują las, jeziora i krótkie wybrzeże z wydmami Mierzei Kurońskiej, a nie szczyty.

Które miasta i miejsca warto odwiedzić?

Najpierw Wilno, potem Kowno (Kaunas) i port Kłajpeda. Do tego zamek na wyspie w Trokach, Nida na Mierzei Kurońskiej, Góra Krzyży koło Szawli oraz obiekt UNESCO Kiernów (Kernavė).

Jaki jest krajobraz?

Płaski i zielony. Około jedna trzecia Litwy to lasy, na północnym wschodzie leży kraina jezior, a krótkie, około 90-kilometrowe bursztynowe wybrzeże nosi wydmy Mierzei Kurońskiej. Gór nie ma nigdzie, a najwyższy punkt sięga tylko 294 metrów.

Kiedy jest najlepszy czas na wyjazd?

Od końca maja do września ze względu na długie dni i otwartą Mierzeję Kurońską, przy czym czerwiec jest najjaśniejszym miesiącem. Grudzień to czas na jarmark bożonarodzeniowy w Wilnie z jego bogato zdobioną choinką.

• Wycieczki i podróże po Litwie
• Ile dni na Litwę
• Jeden dzień w Wilnie