Atomowa Litwa

Przylot do Wilna i czas na zakwaterowanie na Starym Mieście, potem popołudnie przy wieży telewizyjnej. Stoi piętnaście minut jazdy od centrum i wygląda jak każdy inny maszt nadawczy, dopóki nie przeczytają Państwo tablic u jej podstawy. W styczniu 1991 roku radzieckie wojsko zajęło ją, odpychając nieuzbrojonych cywilów, którzy przyszli stanąć mu na drodze; zginęło trzynaście osób. Przed upływem roku Litwa była niepodległa. Wejście do Unii Europejskiej w 2004 roku obwarowane było warunkiem: Ignalińska Elektrownia Jądrowa, z dwoma reaktorami typu czarnobylskiego, miała zostać zamknięta. Przy kolacji przewodnik opowie Państwu, czym była elektrownia, dlaczego ją zbudowano i dlaczego UE nalegała na jej zamknięcie. Wszystko, co zobaczą Państwo w ciągu kolejnych trzech dni, wynika z tych dwóch faktów.

Visaginas to nie litewskie miasteczko, w którym przypadkiem mówi się po rosyjsku. To radzieckie miasto zakładowe wstawione w sosnowy las, rozplanowane w numerowanych mikrorejonach wokół elektrowni, która już nie pracuje, i nadal w większości rosyjskojęzyczne. Od zamknięcia elektrowni liczba mieszkańców spadła o jedną trzecią. Spacer z kimś, kto tu dorastał, sprawia, że zamiast osobliwości widzą Państwo prawdziwe miejsce.

To nie jest muzeum. Ignalińska Elektrownia Jądrowa jest obiektem w likwidacji, z licencją eksploatacyjną, załogą i harmonogramem sięgającym 2038 roku, a wizyta odbywa się na jej warunkach: paszporty sprawdzane z listą złożoną z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, briefing radiologiczny i trasa, która może się zmienić w dniu wizyty. W zamian dostają Państwo halę turbin długą na pięćset metrów, sterownię, której pulpity wyglądają dokładnie tak, jak odtworzyło je HBO, oraz szczyt reaktora RBMK z pokrywami kanałów paliwowych pod stopami.

Pojezierze Auksztoty zaczyna się dwadzieścia minut od Visaginas i trudno o większy kontrast: 126 jezior, sosnowy las i drewniane wsie, które stały tu na długo przed tym, zanim ktokolwiek rozszczepił atom. Sauna opalana drewnem stoi na pomoście, a kąpiel między rundami to miejscowy zwyczaj, nie próba odwagi. To celowe zakończenie podróży: ostatnim, co Państwo zapamiętają, nie będzie beton.