Dyneburg: Rothko i twierdza
Dyneburg leży nad Dźwiną (Daugavą), około 25 km od granicy z Litwą. W Imperium Rosyjskim nazywał się Dwińsk, a dziś wciąż jest najbardziej wielojęzycznym miastem kraju. Większość odwiedzających przyjeżdża tu dla dwóch rzeczy i obie znajdują się w obrębie tych samych murów.
Pierwsza to twierdza dyneburska, której budowę rozpoczęto w 1810 roku z rozkazu cara Aleksandra I, gdy zbliżała się wyprawa Napoleona. Zajmuje około 150 hektarów, przy dziesięciu ulicach o historycznych nazwach zachowało się około 80 budynków, a miasto opisuje ją jako ostatnią twierdzę bastionową tego typu, która przetrwała bez większych przebudów. Mieszkają w niej ludzie, więc przypomina raczej spokojne miasteczko garnizonowe niż muzeum.
Druga to Centrum Sztuki Marka Rothki, otwarte 24 kwietnia 2013 roku w arsenale artyleryjskim twierdzy z 1833 roku. Rothko urodził się w tym mieście w 1903 roku jako Marcus Rothkowitz. Jego oryginalne obrazy, wypożyczone przez jego dzieci, Kate Rothko Prizel i Christophera Rothko, wiszą tu na stałe. Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu, warto sprawdzić stronę centrum przed wizytą.
Bazylika w Agłonie
Agłona to wieś między dwoma jeziorami, a jej bazylika jest sercem katolickiej Łotwy. Kościół wzniesiono w stylu późnego baroku w latach 1768 do 1800, z dwiema wieżami o wysokości około 60 metrów. W 1980 roku otrzymał tytuł bazyliki mniejszej, jedynej na Łotwie, a w 1993 roku odwiedził go papież Jan Paweł II.
15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia, przybywają pielgrzymi z całej Łotwy i spoza niej, wielu pieszo. Jeśli chcesz to zobaczyć, licz się z tłumami i zarezerwuj nocleg w okolicy z dużym wyprzedzeniem. W pozostałe dni teren jest rozległy, spokojny i zwykle pusty.
Jeziora: kraina błękitnych jezior
Łatgalia to łotewskie pojezierze, nazywane czasem krainą błękitnych jezior. Jezioro Rāzna jest największym jeziorem kraju pod względem objętości wody i drugim pod względem powierzchni. Park Narodowy Rāzna, utworzony w 2007 roku, chroni je razem z około 59 600 hektarami okolicznych wzgórz i pól. Na jeziorze jest 26 wysp.
Jezioro Łubana (Lubāns) na zachodnim skraju regionu jest największym jeziorem Łotwy pod względem powierzchni, ma ponad 80 kilometrów kwadratowych i ze wszystkich czterech stron otaczają je groble. Jest płytkie, porośnięte trzciną i bardzo dobre do obserwacji ptaków. Między Krasławiem a Dyneburgiem park przyrody Daugavas loki chroni osiem szerokich zakoli Dźwiny, gdzie rzeka wciąż płynie naturalnym korytem.
Rzeżyca i Krasław
Rzeżycę (Rēzekne) często nazywa się sercem Łatgalii. Jej znakiem rozpoznawczym jest GORS, Ambasada Łatgalii, sala koncertowa otwarta w 2013 roku, z dwiema salami słynącymi z akustyki. Muzeum Kultury i Historii Łatgalii w mieście ma dużą kolekcję ceramiki łatgalskiej.
Krasław (Krāslava), nad Dźwiną powyżej Dyneburga, to małe miasto wokół dawnych dóbr rodu Platerów. Osiemnastowieczny dwór stoi w parku, po którym można spacerować. Wnętrza zwykle nie są udostępniane, ale w zespole działa małe muzeum. Kościół św. Ludwika, ukończony w 1767 roku, z freskami włoskiego malarza Filippa Castaldiego, przechowuje relikwie św. Donata i jest drugim po Agłonie miejscem pielgrzymkowym regionu.
Język, ceramika i wyznania
Łatgalski to własny język pisany regionu. Łotewskie prawo chroni go jako historyczną odmianę języka łotewskiego, a widać go na szyldach, w kartach dań i w nazwach miejscowości. Pierwsza zachowana książka po łatgalsku została wydrukowana w 1753 roku.
Ceramika łatgalska znajduje się w Łotewskim Kanonie Kultury, narodowej liście 99 najważniejszych dzieł. Garncarze wciąż pracują w swoich pracowniach w całym regionie, często w dawnych zielonych i brązowych szkliwach albo w ceramice czarnej wypalanej w dymie, a wizyta w pracowni to jedno z najlepszych popołudni, jakie oferuje region. W Dyneburgu Dom Martinsonsa, również w twierdzy, pokazuje prace ceramika Pēterisa Martinsonsa.
Łatgalia zawsze była skrzyżowaniem wyznań. Staroobrzędowcy, którzy w XVII wieku oderwali się od Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, osiedlali się tu od lat 60. XVII wieku, a ich molenny wciąż służą wspólnotom w Dyneburgu i okolicznych wsiach. Kościoły katolickie, luterańskie i cerkwie prawosławne dzielą panoramę tego samego miasta.
Dziedzictwo żydowskie: Dwińsk i Krasław
Przed II wojną światową Łatgalia była jednym z wielkich ośrodków życia żydowskiego w regionie. W 1897 roku 32 400 Żydów stanowiło 46 procent mieszkańców Dwińska. W Krasławiu Żydzi stanowili w 1897 roku nieco ponad połowę mieszkańców, a w 1935 roku wciąż około jednej trzeciej.
Niemal wszyscy zostali zamordowani w Zagładzie. W Dyneburgu synagoga z 1850 roku przy ulicy Cietokšņa jest jedyną zachowaną, mieści też małe muzeum żydowskie. W Krasławiu zachował się stary cmentarz żydowski. Rodzinom szukającym swoich korzeni warto poświęcić w obu miejscach spokojny dzień z przewodnikiem, a nie krótki postój.
Dojazd, ile dni i kiedy jechać
Z Rygi do Dyneburga kilka razy dziennie kursują bezpośrednie pociągi, podróż trwa od trzech do trzech i pół godziny. Samochodem to 232 km drogą A6, również trzy do trzech i pół godziny. Autobusy jadą około trzech i pół godziny. Aby zobaczyć także Agłonę, Rāznę i Krasław, potrzebny jest samochód albo kierowca, bo komunikacja publiczna na wsi jest rzadka.
Dwie noce w Dyneburgu wystarczą na centrum Rothki, twierdzę i wycieczkę do Agłony lub do zakoli Dźwiny. Trzy lub cztery noce pozwalają dodać Rzeżycę, jeziora i pracownię garncarską. Najlepszy czas to koniec maja do września, z jeziorami do kąpieli i długimi wieczorami, a 15 sierpnia to najbardziej zatłoczony dzień roku w Agłonie. Zima jest cicha, mroźna i szybko robi się ciemno.
Nasza wycieczka Od Rothki do Rundāle obejmuje dwie noce w Dyneburgu, z poranną wizytą w centrum Rothki z kuratorem, twierdzą i Agłoną po drodze na zachód do pałacu Rundāle.
- Czym jest Łatgalia?
- Łatgalia (Latgale) to najbardziej wysunięty na wschód z czterech historycznych regionów Łotwy, graniczący z Litwą, Białorusią i Rosją. Słynie z jezior, bazyliki w Agłonie, własnego języka pisanego, ceramiki łatgalskiej oraz długiej mieszanki wspólnot katolickich, prawosławnych, staroobrzędowców i żydowskich. Największym miastem jest Dyneburg.
- Jak dojechać z Rygi do Dyneburga?
- Bezpośrednim pociągiem z dworca w Rydze, kilka razy dziennie, w trzy do trzech i pół godziny. Samochodem to 232 km drogą A6, mniej więcej tyle samo. Autobusy odjeżdżają z dworca autobusowego w Rydze i jadą około trzech i pół godziny.
- Czy warto odwiedzić Dyneburg?
- Tak, na co najmniej dwie noce. W Centrum Sztuki Marka Rothki wiszą na stałe oryginalne obrazy Rothki, a otaczająca je twierdza z 1810 roku jest wyjątkowo dobrze zachowana. Miasto łatwo zwiedza się pieszo i przyjeżdża tu bardzo niewielu turystów.
- Kiedy jest pielgrzymka do Agłony?
- Główna pielgrzymka przypada 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia. Pielgrzymi przybywają z całej Łotwy i spoza niej, wielu pieszo. Licz się z tłumami i zarezerwuj nocleg wcześnie, jeśli chcesz być tam tego dnia.
- Ile dni potrzeba na Łatgalię?
- Dwie noce w Dyneburgu wystarczą na centrum Rothki, twierdzę i jedną wycieczkę. Trzy lub cztery noce pozwalają dodać Rzeżycę, jezioro Rāzna, Krasław i pracownię garncarską. Z samochodem lub kierowcą po okolicy podróżuje się znacznie łatwiej.
Niech to będzie część Twojej podróży po Łotwie.
Podaj daty, zainteresowania i tempo, jakie masz na myśli. Podpowiemy, jak to wpasować w Twoją trasę.