Sauna dymna i południe Estonii

Tartu to miejsce, w którym Estonia myśli. Uniwersytet założył Gustaw II Adolf w 1632 roku i od tamtej pory miasto spiera się samo ze sobą. Niespodzianką jest Muzeum Narodowe: długi szklany klin, który wyrasta z pasa startowego radzieckiego lotniska wojskowego, celowo skierowany wzdłuż dawnej linii lotu i mieszczący najpełniejszy zapis życia ludów ugrofińskich, jaki istnieje.

Pejpus to piąte co do wielkości jezioro Europy, a przez jego środek biegnie granica z Rosją. Estoński brzeg to trzydziestokilometrowa wstęga wsi staroobrzędowców: jedna ulica, jeden rząd domów, a za każdym domem długa stodoła, w której suszy się cebula. Uprawiają ten pas ziemi od XVIII wieku, zachowali dawną liturgię, a uprawę cebuli uczynili niemal częścią swojej tożsamości. Obiad trwa dwie godziny i nikt Państwa nie pogania.

Leelo śpiewają kobiety, na dwa głosy: prowadzący i chór, który wchodzi pod spodem i trzyma dźwięk. Jest głośne, w ciasnej harmonii i z odległości dwóch metrów nieco niepokojące, a w 2009 roku trafiło na listę UNESCO. Raz w roku Seto wybierają regentkę, ülemsootskę, która zastępuje króla, śpiącego podobno pod wzgórzem. Przedstawia się to bez cienia ironii i dobrze to temu robi.

Sauna dymna nie ma komina. Piec rozpala się rano, dym wypełnia pomieszczenie i przez cały dzień czerni ściany, a o zmierzchu usuwa się żar, wietrzy, wyciera ławy i wchodzi do środka. Ciepło jest miękkie, a powietrze pachnie brzozą i sadzą. Rundy prowadzi Eda: smaganie witkami, odpoczynek, zanurzenie, trzy razy, z ziołami i miodem, bez pośpiechu. To przede wszystkim rytuał leczniczy, a dopiero potem kąpiel, i tak się go traktuje.

Późne śniadanie w gospodarstwie. Przejazd na północ przez wyżyny Otepää z postojem na Suur Munamägi: najwyższym punkcie Estonii o wysokości 318 m, z niewielką drewnianą wieżą. Pociągiem z Tartu z powrotem do Tallinna, wieczorny wyjazd.